الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

47

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

ضمّه خوانده شده « 1 » . و آيه : ( لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ - 72 / آل عمران ) يعنى از گناه بازمىگردند . و آيه : ( وَ حَرامٌ عَلى قَرْيَةٍ أَهْلَكْناها أَنَّهُمْ لا يَرْجِعُونَ - 95 / انبياء ) . يعنى : برايشان حرام كرديم كه توبه كنند و از گناه برگردند ، كه اين آيه هشدار و تنبيهى است بر اينكه بعد از مرگ ديگر توبه‌اى نيست چنان كه فرمود : ( قِيلَ ارْجِعُوا وَراءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً - 13 / حديد ) و ( بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ - 35 / نمل ) پس يا از - رجوع - به معنى برگشتن است و يا از رجع الجواب - يعنى برگرداندن پاسخ ، مثل آيات : ( يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ الْقَوْلَ - 31 / سباء ) ( سخن را به يكديگر برمىگردانند ) . ( ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ ما ذا يَرْجِعُونَ - 28 / نمل ) كه در همان معنى بازگرداندن جواب و پاسخ گفتن است نه چيز ديگر . و همينطور آيهء ( فَناظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ - 35 / نمل ) و ( وَ السَّماءِ ذاتِ الرَّجْعِ - 11 / طارق ) يعنى باران . ناميده شدن باران به - رجع - به جهت رد كردن هواى بارانى است و آنچه را كه از آب در بر دارد و گرفته است به زمين رد مىكند و برمىگرداند . آبگير و غدير را هم - رَجْع - ناميده‌اند كه اين نام يا براى آب بارانى است كه در آن هست و يا براى اينكه حركت موج و آبش در همان آبگير محدود است و رفت و برگشت دارد « 2 » . لَيْسَ لِكَلَامِهِ مَرجُوعٌ : يعنى پاسخى در سخن او نيست .

--> يعنى : انصراف و بازگشت . ( المصباح - المحكم 1 / 191 ) . ( 1 ) رَجْع : استخر يا محبس الماء - همان آبگير مصنوعى است كه مىسازند و آب را در آن ذخيره مىكند و نگهميدارند امّا - غدير - قسمتى از گودى طبيعى زمين است كه در اثر سيلابها بوجود آمده و آب باران در آن جمع مىشود ، در بارهء ناميده شدن باران به - رجع - گفته‌اند براى اين است كه باران آسمان بارها و پياپى مىبارد و مجدّدا يا در زمين فرو مىرود و يا بخار مىشود مجدّدا برمىگردد . ثعلب گويد : ناميدن باران به - رجع - بخاطر اينست كه همه ساله آسمان باران را به زمين برمىگرداند و مىباراند . ( 2 ) لحيانى مىگويد : چون باران بازگردنده است - رجع - ناميده شده .